شرط نيست ؟ يعنى چطور است كه حاجى بايد از لحاظ مالى آنقدر ثروت داشته باشد كه به راحتى برود به مكه و برگردد و ضربه‌اى به كار و كسب و وضع خانواده‌اش وارد نشود ، و از لحاظ بدنى بايد سالم باشد مريض نباشد ، از لحاظ راه بايد امنيت داشته باشد ، اما لازم نيست كه حاجى از لحاظ روحى و اخلاقى سرمايهء كافى داشته باشد ؟ چرا ؟ جواب اين است كه استطاعت روحى و اخلاقى هم شرط است اما با يك تفاوت و آن اينكه ساير استطاعتها شرط وجوب است و اما استطاعت روحى و اخلاقى شرط وجود است . توضيح مطلب : شرط وجوب يعنى شرطى كه تا پيدا نشود تكليفى در كار نيست . مثلًا رسيدن مال به حد نصاب شرط وجوب زكات است ، تا مال به حد نصاب نرسد تكليفى نيست . اما شرط وجود يعنى شرطى كه تا آن شرط محقق نشود عمل انسان صحيح يا قبول نيست . مثلًا پاكى لباس و بدن شرط نماز است اما شرط وجود است ، يعنى بدن و لباس بايد پاك باشد تا نماز درست باشد . همچنين حضور قلب شرط نماز است ، يعنى بايد حضور قلب باشد تا نماز مقبول واقع شود و انسان را بالا ببرد و آثار خود را ببخشد . فرق اين دو نوع شرط اين است كه انسان مكلف نيست شرط وجوب را ايجاد كند ، بلكه هروقت موجود شد آن وقت انسان تكليف پيدا مىكند . مثلًا انسان مكلف نيست كه حتماً مال خود را به حد نصاب برساند كه زكات بدهد ولى اگر به حد نصاب رسيد زكات واجب مىشود . اما شرط وجود شرطى است كه الزاماً بايد آن را ايجاد كرد . مثلًا الزاماً بايد لباس و بدن را پاك نگه داشت تا نماز صحيح باشد . همچنين الزاماً بايد حضور قلب وجود داشته باشد تا نماز مورد قبول واقع شود و اثر واقعى خود را ببخشد . پس شرط وجود از شرط وجوب مهمتر است . استطاعت اخلاقى و روحى شرط وجود است ، يعنى تنها در صورت آمادگى روحى و اخلاقى است كه انسان از مزاياى بىپايان روحى و اجتماعى بهره‌مند مىشود و اگر انسان اين آمادگى را نداشته باشد « محنت باديه خريده به سيم » . حالا چه دليلى داريم كه استطاعت روحى ، شرط وجود يعنى شرط مقبوليت و